Sách Giải Bài Tập và SGK

Câu 1 (trang 66 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1): Trong đoạn thơ trích từ bài Thương vợ của Trần

Câu 1 (trang 66 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

Trong đoạn thơ trích từ bài Thương vợ của Trần Tế Xương, tác giả đã sử dụng các thành ngữ:

   - Một duyên hai nợ: hàm ý nói lên sự vất vả của bà Tú khi phải một mình đảm đương tất cả công việc gia đình để nuôi cả chồng và con.

   - Năm nắng mười mưa:chỉ sự vất vả, cực nhọc.

So với các thành ngữ thông thường như cách giải nghĩa ở trên, các thành ngữ ngắn gọn, cô đọng, thể hiện sự khái quát và có giá trị biểu cảm cao hơn. Đồng thời cũng khắc họa được rõ nét hình ảnh người vợ tần tảo, đảm đang trong công việc gia đình.

Câu 2 (trang 66 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

       Người nách thước, kẻ tay đao,

Đầu trâu mặt ngựa

ào ào như sôi

Thành ngữ Đầu trâu mặt ngựa thể hiện sự hung bạo, sự vô lại, vô tổ chức của bọn quan quân khi chúng kéo đến nhà Thúy Kiều trong khi gia đình nàng bị vu oan.

       Một đời được mấy anh hùng

cá chậu chim lồng

       Bõ chi mà chơi

Thành ngữ Cá chậu chim lồng biểu hiện cảnh sống chật hẹp, mất tự do tuy bề ngoài có vẻ hào nhoáng, hoa mĩ.

Đội trời đạp đất

ở đời

       Họ Từ tên Hải vốn người Việt Đông

Thành ngữ Đội trời đạp đất thể hiện sự ngang tàng, ý chí và lối sống tự do,không chịu khuất phục bất cứ uy quyền của Từ Hải.

Câu 3 (trang 66 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

Hai điển cố Giường kia, Đàn kia đều được dùng để nói về tình bạn thắm thiết, keo sơn. Chữ dùng ngắn gọn mà hàm ý sâu xa.

Điển cố chính là những sự việc trước đây hay những câu chữ trong sách đời trước được dẫn ra và sử dụng lồng ghép vào bài văn, vào lời nói để nói về những điều tương tự. Mỗi điển cố như một việc tiêu biểu, điển hình mà chỉ cần nhắc đến đã chứa đựng điều mà người nói muốn diễn đạt.

Câu 4 (trang 67 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

Ba thu

   - : điển cố này lấy ý từ câu thơ trong Kinh Thi: Nhất nhật bất biến kiến như tam thu hề (Một ngày không thấy mặt nhau lâu như ba mùa thu) – nói về nỗi nhớ nhung da diết của con người. Đùng điển cố này, câu thơ trong truyện Kiều muốn nói: Khi chàng Kim Trọng đã tương tư Thúy Kiều thì một ngày không thấy mặt nhau cảm giác lâu như ba năm vậy.

Chín chữ

   - : Kinh Thi kể chín chữ nói về công ơn của cha mẹ đối với con cái: sinh, cúc, phủ, súc, trưởng, dục, cố, phục, phúc. Thúy Kiều nghĩ đến công lao của cha mẹ đối với mình, mà Kiều thì sống nơi đất khách, chưa có dịp đền đáp công lao của cha mẹ.

Liễu Chương Đài

   - : Gợi chuyện xa xưa của người đi làm quan ở xa, viết thư về thăm vợ con với câu: Cây liễu ở Chương Đài xưa xanh xanh – Nay có còn không – Hay là tay khác đã vịn bẻ mất rồi?. Điển cố để diễn tả tâm trạng của Thúy Kiều khi nàng nghĩ đến cảnh Kim Trọng trở về chốn hẹn xưa thì Kiều đã thuộc về người khác.

Mắt xanh

   - : Chuyện xưa kể rằng Nguyễn Tịch đời Tấn quý ai thì tiếp bằng mắt xanh (lòng đen của mắt), không ưa ai thì mắt trắng (lòng trắng). Dẫn điển cố này để nói về cách nhìn nhận của Từ Hải về phẩm giá của nàng Kiều; mặc dù phải sống trong chốn lầu xanh, phải tiếp nhiều khách làng chơi, nhưng nàng chưa hề quý ai.

Câu 5 (trang 67 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

a,

Ma cũ bắt nạt ma mới

   - : người cũ cậy quen biết nhiều mà bắt nạt, dọa dẫm người mới đến.

Chân ướt chân ráo

   - : vừa mới đến, còn lạ lẫm

bắt nạt người mới đến

vừa mới đến

Thay thế: Này các cậu, đừng có mà . Cậu ấy , mình phải tìm cách giúp đỡ chứ.

Cưỡi ngựa xem hoa

b, : làm qua loa, đại khái, không có sự tìm hiểu kĩ càng.

qua loa

Thay thế: Họ không đi tham quan, không đi thực tế kiểu mà đi chiến đấu thực sự, đi làm nhiệm vụ của những người chiến sĩ bình thường.

Nếu thay các thành ngữ bằng từ ngữ thông thường thì chỉ đảm bảo được phần nghĩa cơ bản mà không đảm bảo được phần sắc thái biểu cảm. Hơn nữa, câu nói cũng mất đi tính hình tượng và sự diễn đạt lại có thể dài dòng.

Câu 6 (trang 67 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

Đặt câu với các thành ngữ

mẹ tròn con vuông.

   - Mừng cho gia đình cô ấy

trứng khôn hơn vịt.

   - Con bé ấy còn nhỏ tuổi mà đã tỏ ra

nấu sử sôi kinh,

   - Suốt mấy năm bạn ý đã đỗ đại học.

lòng lang dạ thú.

   - Trông thì có vẻ hiền lành nhưng thật không ngờ cô ấy là một kẻ

phú quý sinh lễ nghĩa.

   - Bác chu đáo quá, còn bày đặt quà cáp, đúng là

đi guốc trong lòng bạn rồi.

   - Tôi

nước đổ đầu vịt.

   - Nói chuyện với bạn từ nãy đến giờ như

dĩ hòa vi quý.

   - Anh em chúng ta là người một nhà, nên phải biết nhường nhịn,

con nhà lính, tính làm quan.

   - Bạn ý có tính cách đúng kiểu

thấy người sang bắt quàng làm họ.

   - Bác ấy nhìn thấy người giàu có là như kiểu

Câu 7 (trang 67 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):

Đặt câu với mỗi điển cố:

gót chân A – sin

   - Công ty tôi đã tìm ra được cái của đối phương.

nợ như chúa Chổm.

   - Dạo này gia đình tôi

đẽo cày giữa đường.

   - Cái bác ý làm việc gì cũng không có chính kiến, đúng là như

sở Khanh.

   - May cho bạn là thoát nạn hắn, đúng là cái gã

sức trai phù đổng.

   - Bạn ấy còn trẻ mà làm được nhiều điều kì diệu, đúng là